Âm vang Tiếng chày giã gạo của Thôn Đoàn Kết

Thôn Đoàn Kết hiện có 180 hộ dân với 6 thành phần dân tộc anh em sinh sống, trong đó người S’tiêng chiếm đa số. Dù gạo bán sẵn rất phổ biến nhưng 70 hộ dân người S’tiêng nơi đây vẫn giữ lại cối, chày, nia... Đó cũng là hiện vật của tổ tiên, như một cách lưu giữ ký ức làng quê giữa nhịp sống hiện đại.

Ông Điểu Huôn (ngụ thôn Đoàn Kết) chia sẻ: “Trong nhà lúc nào cũng có một bộ cối, chày, nia… để thỉnh thoảng mang ra giã gạo. Mỗi sào lúa nếu được mùa thì thu khoảng 12 bao, dù địa phương có máy xay lúa nhưng gia đình chủ yếu giã chày tay, mỗi lần giã đủ ăn vài ngày”.

Bà Thị Mum năm nay ngoài 60 tuổi nhớ lại: “Hồi 13 tuổi, tôi đã biết giã gạo. Ban ngày làm rẫy, tối về mọi người cùng nhau giã gạo, vui lắm, đông lắm. Lúa phơi trong nia cho khô, rồi giã. Gạo nhà ăn quanh năm mà thơm, dẻo, ăn hoài không chán”.

Giữ nghề - giữ hồn thôn, sóc

Theo kết quả kiểm kê của Sở VHTTDL Đồng Nai, trong số 67 điểm có người S’tiêng và M’nông sinh sống trên địa bàn tỉnh, hiện chỉ còn thôn Đoàn Kết duy trì được tập quán giã gạo truyền thống. Cả thôn hiện có khoảng 25ha đất trồng lúa nước, mỗi năm bà con duy trì đều đặn 1-2 vụ. Sản lượng thu hoạch không chỉ phục vụ nhu cầu lương thực mà còn là nguyên liệu cho những dịp giã gạo cộng đồng.

Ông Điểu Krang, Trưởng ban Công tác Mặt trận thôn Đoàn Kết cho biết: “Mỗi khi có ngày hội, bà con đều cùng nhau giã gạo. Đó vừa là cách giữ lại nét truyền thống vừa để con cháu hiểu về bản sắc của người S’tiêng. Cối chày ngày nay còn dùng để giã bột nấu canh bồi, giã men làm rượu cần, làm bánh, những món ăn, thức uống truyền thống gắn với đời sống tinh thần của người dân”.
 

Giữa nhịp sống mới, việc bà con vẫn giữ được thói quen giã gạo bằng chày không chỉ là minh chứng cho sức sống của một tập quán xưa mà còn thể hiện cho ý thức tự bảo tồn văn hóa.

Ông Ngô Hoàng Vũ, Bí thư kiêm Trưởng thôn Đoàn Kết chia sẻ: “Hằng năm, địa phương đều tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết, lồng ghép trình diễn tập quán giã gạo chày tay để bà con có cơ hội tuyên truyền, truyền dạy cho thế hệ trẻ hiểu rõ hơn giá trị văn hóa dân tộc mình”.

Không chỉ gìn giữ trong đời sống hằng ngày, tập quán giã gạo chày tay còn được phục dựng và lan tỏa tại Khu Bảo tồn văn hóa dân tộc S’tiêng sóc Bom Bo. Ngay tại vị trí lịch sử có diện tích hơn 17 ngàn m², nơi từng ghi dấu Phong trào “Giã gạo nuôi quân” trong kháng chiến, nay trở thành không gian tái hiện đời sống văn hóa truyền thống; du khách đến đây có thể trực tiếp khoác trang phục dân tộc, cầm chày giã gạo cùng bà con, một trải nghiệm vừa thú vị vừa giàu ý nghĩa lịch sử.